4
van 4
Podcast
Lees transcript

Podcast

Groeten uitE-topia

Beluister hier de podcast:
17 minuten
Deel dit artikel
Hoe wonen we in de toekomst? Die vraag is voer voor de wildste fantasieën. Zijn we straks echt omringd door vliegende auto’s en pratende koelkasten? Het antwoord vind je in Helmond, waar eind 2020 de wijk van de toekomst verrijst: Brainport Smart District. Daar zie je hoe we straks leven en dus ook hoe we dan omgaan met onze energie. In deze podcast maken we met 2 experts een sprong in de tijd. Klik op ‘play’ om de podcast te luisteren.
E
lphi Nelissen is initiatiefnemer van Brainport Smart District. Ze is hoogleraar van de groep Building Performance op de TU Eindhoven en haar leerstoel heet Sustainability. Peter van Buijtene is programmadirecteur van UNSense, Hij is verantwoordelijk voor het ‘100 homes project’, een woonwijk die deel uitmaakt van Brainport Smart District. Hij kijkt naar de bewoonbaarheid van deze woonwijk: technisch, maar ook architectonisch.
Elphi Nelissen
Wij hebben op de TU Eindhoven heel veel kennis over smart cities. Iedereen is er op zijn manier mee bezig, maar eigenlijk hadden we het nog nooit integraal ergens toegepast.

Voice-over
Dit is Elphi Nelissen, hoogleraar van de groep Building Performances, haar leerstoel heet Sustainability. Ze is initiatiefnemer van de Smart City: Brainport Smart District. Een woonwijk waar de TU Eindhoven haar kennis omtrent duurzaamheid gaat testen.

Elphi Nelissen
Laten we zoeken naar een wijk waarbij we al die verschillende kennis zo goed mogelijk kunnen laten landen. En kunnen volgen hoe dat werkt met bewoners erbij. Wat gebeurt er dan in die wijk?

Voice-over
Wat gebeurt er in een wijk waar ideeën omtrent duurzaamheid in de praktijk worden gebracht? Over de vragen en antwoorden die hieruit voortkomen zullen wetenschappers, de overheid, ondernemers en ook de bewoners zich buigen. Hoe gaat duurzaamheid er in de woonwijken van de toekomst uitzien? Brainport Smart District richt zich in eerste instantie op energie.

Peter van Buijtene
Wij denken dat energie een van de grootste kostenposten is. En wij denken dat met behulp van data, technologie en een stukje design in je woning, je daadwerkelijk geld kunt besparen.

Voice-over
Dit is Peter van Buijtene, programmadirecteur van UNSense. Hun focus is data. Hoe kun je data inzetten om anders om te gaan met energie?

Peter van Buijtene
Dat proberen we voor elkaar te krijgen en dat gaan we testen: een aantal ideeën daarover.

Voice-over
Als we op een andere manier met onze energiebronnen omgaan, kan dat een positieve invloed hebben op onze gezondheid. En het kan de sociale cohesie vergroten. Hoe ziet deze duurzame woonwijk eruit? Dit zou de woonwijk van de toekomst kunnen zijn. Waar jij en ik ook kunnen gaan wonen. Die eerste woonwijk komt te staan in Helmond.

Peter van Buijtene
Heel Helmond is nog een blanco vel. Het is nu nog gewoon een weiland.

Voice-over
Maar dat gaat veranderen, eind 2020. Dan zullen ideeën van de TU Eindhoven getest worden. In zogenoemde proeftuinen waar mensen echt gaan wonen. Daarom worden de wijken die in Brainport Smart District komen te staan, ook wel Living Labs genoemd.

Elphi Nelissen
We willen een prachtige wijk neerzetten. Waarbij we up-to-date technologieën toepassen. Maar wel altijd vanuit de gedachte dat het gaat om de kwaliteit van leven in die wijk. Technologie moet in deze wijk het middel zijn en geen doel op zich.

Voice-over
Voor de duidelijkheid: Elphi Nelissen is een van de initiatiefnemers van Brainport Smart District, het project waar alle ideeën omtrent duurzaamheid getest kunnen worden in zogenoemde Living Labs. En een van die Living Labs wordt geleid door Peter van Buijtene. Dat project heet het ‘100 homes project’.

Peter van Buijtene
Er gaan 100 gezinnen of alleenstaanden wonen. Een soort doorsnede van de Nederlandse bevolking.

Voice-over
Wonen in deze wijken betekent ook: op een ander manier naar energie kijken. Op een andere manier energie gebruiken en misschien ook energie verhandelen. Maar alles begint met het opwekken van energie.

Elphi Nelissen
Ja, opwekken zal inderdaad plaatsvinden via PV-panelen. Fotovoltaïsche zonnepanelen die je op je dak legt. Dat kan als dunne filmpanelen, maar het kunnen ook zonnepanelen zijn die warm water maken. Of een combinatie daarvan. Dat kun je zien in de daken, maar als het netjes integreert is het niet storend. Dan zie je het niet meer zo goed.

Voice-over
Tijdens de bouw zal er begonnen worden met de nu al bekende manieren om duurzame energie op te wekken. En dan moet het verdeeld worden over de woningen en de openbare ruimte. Dit zal gebeuren via een smart grid.

Elphi Nelissen
We hebben een elektriciteitsnet en we willen graag het aanbod en de vraag goed op elkaar afstemmen. Aan het aanbod kun je natuurlijk niet zoveel doen. Als je elektriciteit hebt van de zon, dan heb je die wanneer de zon schijnt. Dus je probeert je vraagbehoefte daarop af te stemmen. Door bijvoorbeeld je was, je afwas, je auto opladen te doen op een moment dat er heel veel beschikbaar is. Dat gaat tot op zekere hoogte en daarmee kun je een zekere afvlakking van behoefte creëren. Maar dat geldt niet voor de zomer- en winterbehoefte. Dat ga je niet redden.

Voice-over
Energie in overvloed, zo lijkt het. Deze wijk zal genoeg energie opwekken. Maar hoe ga je energie opslaan voor mindere tijden? Dit is direct één van de twee grotere vraagstukken die in de Living Labs verder onderzocht gaat worden. Hoe bewaar je energie zonder rendementsverlies?

Elphi Nelissen
Je kunt je voorstellen dat als je water laat verdampen, het heel veel energie kost. Als je het laat condenseren, komt er heel veel energie vrij. Die faseveranderingen gebruiken is een manier om energie op te slaan.

Voice-over
Er zijn verschillende manieren om energie op te slaan. En elke bewoner kan meewerken aan een antwoord hoe je energie zonder rendementsverlies kan opslaan. Zo is er een groep studenten die een proef gaat doen. Ze proberen met energie uit de zomer de winter door te komen. En dat gaan ze doen met water.

Elphi Nelissen
Die slaan in een heel groot vat onder de woning warm water op en ze verwarmen dat water op het moment dat ze een overschot hebben aan energie. Zodanig dat dat misschien wel 80 graden is. Daarmee denken ze de winter door te komen. En of dat ook helemaal gaat werken, dat is toch wel een proef en best experimenteel. Dat gaan we meten en volgen in Brainport Smart City.

Voice-over
Deze studenten proberen het dus zelf. Maar er wordt niet verwacht dat iedereen die daar komt wonen zich gaat verdiepen in energieopslag. De TU Eindhoven weet bijvoorbeeld al langer dat zout energie kan opslaan. Door waterdamp door zouten te leiden.

Elphi Nelissen
En vrijwel zonder rendementsverlies kun je die warmte ook weer onttrekken aan die zouten. Dat is eigenlijk een ontzettend mooie manier van energie opslaan. Daar zijn we al jaren mee bezig. We hebben ook een proefmodel daarvan staan. En we zijn nu met een PhD aan het onderzoeken wat het betekent als je dat zou kunnen toepassen voor een woning of voor een wijk. Is dat haalbaar? Is dat betaalbaar? Hoe vaak moet dat zout dan ontladen en weer opgeladen worden? En, hoe gaat zich dat gedragen op termijn? Dat zijn natuurlijk hele praktische vragen die we wel moeten beantwoorden, voordat we een wijk ermee opzadelen. Want je wil de mensen niet tot proefkonijn maken om het zo te zeggen. Je wilt ze uitgedachte prototypes laten toepassen en dan meten wat ermee gebeurt.

Voice-over
Het antwoord op deze en andere vragen moet uiteindelijk leiden tot een betaalbare manier van het opslaan en het bewaren van energie. En in de Living Labs komt daar iets bij, namelijk het idee om energie zelf te gaan beheren. Dus het energiebeheer blijft niet voorbehouden aan energiebedrijven. Bewoners slaan energie gezamenlijk op, bewaren en verdelen het. Dit is een tweede vraagstuk waar vooral Peter van Buijtene zich bij het project 100 homes mee bezig zal houden. Want het zelf beheren van energie kan niet zomaar. Daar zijn data voor nodig en een platform om te bepalen hoe en waar de energie naartoe geleid moet worden.

Peter van Buijtene
In de bestaande wereld is een huis een groot stuk op een stukje grond, maar in de digitale wereld bestaat dat uit allemaal blokjes. Een energieblokje, je telefoon, je keuken, je voortuin, je weg, de lantaarnpaal.

Voice-over
Allemaal dingen en ruimtes die sensoren hebben. En de data van die sensoren worden op het platform, een centrale regelmachine, verzameld.

Peter van Buijtene
En die kun je allemaal gebruiken naar inzicht.

Voice-over
Dan weet je hoeveel energie huishoudens gebruiken en hoeveel energie er in de openbare ruimte gebruikt wordt. Zodat je vanuit dit centrale platform met die data de energie weer kan verdelen. En dit platform heet het Urban Data Platform.

Peter van Buijtene
En het grote verschil met bestaande platforms en bestaande apps is dat die data normaal gebruikt wordt om nieuwe advertentiemodellen te maken. Denk aan Google, denk aan Facebook. Daar geloven wij niet in. Wij geloven veel meer in dat het Urban Data Platform gebruikt moet worden voor de bewoners zelf. Het is hun data, dus mogen zij daar de voordelen van hebben.

Voice-over
En als dat gaat lukken, is dat revolutionair. Een platform met een schat aan data in handen van de gebruikers. Maar ook dan is privacy een gevoelig onderwerp. Het idee is dan ook dat de bewoners er niet alleen voor komen te staan.

Elphi Nelissen
En dat platform wordt weer beheerd door verschillende partijen. We denken daarbij aan de bewoners uiteraard zelf, de gemeente, maar misschien ook een TU die snapt wat de risico's zijn. En er zal ook een ethisch bedrijf bij moeten die de ethische waarde blijft controleren en behartigt.

Voice-over
Allemaal met het doel om data in je voordeel te laten werken en geen energie onnodig te laten wegvloeien, maar waar nodig in de wijk te gebruiken.

Peter van Buijtene
En denk inderdaad toch aan het feit dat het leven alleen maar duurder wordt. Als we op deze manier doorgaan, komen mensen steeds vaker en zwaarder in de knel. Tenzij we data voor ons laten werken.

Voice-over
Data voor ons laten werken. De manier waarop het Urban Data Platform dat wil doen, bestaat nog niet. En daardoor moet er ook nog van alles uitgezocht worden.

Elphi Nelissen
Je moet ook wel buiten de normale normen en regels durven denken, want we gaan hier nieuwe en andere dingen doen. Soms is dat in strijd met de wet zoals die nu is. Dat is wel eens lastig. Bijvoorbeeld ook als je de energie wil verdelen binnen je wijk zonder dat het energiebedrijf aan bod is. Dat is anders dan dat we tot nu toe hebben gedaan. En zo zitten er allerlei regeltjes in de weg voor wat wij hier willen laten gebeuren.

Voice-over
Hoe gaat dit Urban Data Platform precies werken? Hoe halen we het grootste voordeel uit het delen van data met je medebewoners? En is een Urban Data Platform mogelijk binnen de bestaande regels of moeten er aanpassingen komen om met de tijd mee te gaan? Om al deze vragen te kunnen beantwoorden, zullen in Helmond de eerste stappen worden gezet. Maar hiervoor zullen de bewoners een minimum aan data moeten delen.

Elphi Nelissen
De basisinformatie die je zeker moet leveren, is toch hoeveel energie je op jaarbasis gebruikt. Wat is mijn piekvermogen? Anders kan het niet bemeterd en bekostigd worden. En kun je ook geen systeem daarop uitleggen. En dat is wel een hele mind shift hoor.

Voice-over
Kortom: als we technologie voor ons willen laten werken, moeten we er ook anders mee leren omgaan. Hier in een weiland in Helmond moeten Living Labs verrijzen, gestuurd door technologie en data. Hoe ziet dat eruit?

Peter van Buijtene
Dat komt er heel natuurlijk uit te zien. Dus met veel natuurlijke materialen. Er komt een hoop groen.

Elphi Nelissen
Dat groen moet bijvoorbeeld ook voedsel opleveren dat gezonder is. En dat moet ervoor zorgen dat mensen samen gaan tuinieren midden in de wijk en elkaar ontmoeten. Dat moet allemaal meerdere functies dienen. Ze gaan misschien meer bewegen, omdat ze in die tuin meer aan het werk zijn. Dat gezellig vinden. Elkaar ontmoeten. En zo moet dat groen opeens een tienvoudige functie gaan vervullen.

Peter van Buijtene
Ik denk dat je niet meer een standaard stenen muurtje moet verwachten, maar façades met geïntegreerde zonnepanelen. In plaats van een stenen muur zou je zomaar ineens andere kleuren kunnen krijgen en dat gaat nog energie opwekken ook. Ik verwacht dat je er veel mensen op straat ziet, omdat er gewoon geen auto's rijden.

Elphi Nelissen
Er komen echt wel straten, maar er komen veel minder verkeersbewegingen.

Peter van Buijtene
Je kunt alle straten op een plein laten uitkomen bijvoorbeeld.

Elphi Nelissen
Wat we ook willen is dat we alles zo circulair mogelijk maken. Met zo weinig mogelijk nieuwe materialen, maar zoveel mogelijk materialen die weer opnieuw kunnen groeien of reeds eerder gebruikt zijn. In ieder geval de materialen zo gebruiken dat ze in toekomst opnieuw gebruikt kunnen worden omdat ze losmaakbaar zijn.

Peter van Buijtene
Wat als de woning zo is gemaakt dat je er gewoon een module aan kunt bouwen, zonder dat daar een enorme verbouwing met allerlei heipalen, machines en betonstorters voor nodig is. Of stel je nou voor dat je een stel bent waarvan de kinderen zeggen: “paps, mams, ik ga studeren. Ik ga het huis uit!” Heb je dan die kamer nog nodig of wil je dan van een grotere tuin genieten? Die behoeften veranderen namelijk over tijd, terwijl niet noodzakelijkerwijs de behoefte om te verhuizen opdoet. We blijven maar rijtjeshuizen produceren en het woningtekort helpt daar niet bij. Maar eigenlijk zou je willen dat mensen veel meer naar behoefte kunnen gaan wonen en dat je met behulp van technologie en data, maar ook van design, daar een stap in kunt maken.

Voice-over
Al de ideeën en dromen die wetenschappers, architecten en andere betrokkenen hebben over hoe de wijk eruit kan komen zien, heeft één duidelijk doel: het bieden van oplossingen voor urgente kwesties, zoals klimaatverandering en een gebrek aan sociale cohesie.

Elphi Nelissen
Al met al zal je in je huis niet verschrikkelijk veel merken. Behalve dan dat wij proberen te stimuleren dat er per groep woningen ook iets van een gemeenschappelijke ruimte is, waar mensen elkaar kunnen ontmoeten.

Voice-over
Dan hebben we het over binnenruimtes waar gezamenlijk gebruik van gemaakt wordt.

Elphi Nelissen
Ergens per tien woningen een ruimte waar je gemeenschappelijke wasmachines hebt staan. Hoef je niet alle tien een washok te maken in je woning. Dat levert ook weer netto vierkante meters op.

Voice-over
Gezamenlijke ruimtes voor verduurzaming van de wijk maar ook tegen eenzaamheid. Ook technologie kan hierbij helpen.

Elphi Nelissen
Er zijn mensen die bijvoorbeeld spullen te koop aanbieden via een app. Op die manier komt er opeens heel veel interactie in de wijk en dat stimuleert dat je je thuis voelt. Dat je je buren kent en dat je vindt dat je thuishoort in die wijk.

Voice-over
In de Living Labs ligt de nadruk op de bewoners en hun omgeving. Technologie is er alleen maar om te helpen.

Elphi Nelissen
We weten dat eenzaamheid zorgt dat mensen minder gezond zijn. En minder gezond zijn, is ook een hele grote kostenpost. Dat is natuurlijk een hele praktische, maar dat betekent ook dat je kwaliteit van leven behoorlijk achteruitgaat. Dus door dit allemaal te stimuleren, maak je inclusief, meer toegankelijk, meer gedeeld. Meer samen.

Voice-over
Anders met energie omgaan, vraagt om een mind shift. Een mind shift met als doel een positieve invloed op onze manier van samenleven. Een belangrijke vraag is dan ook: wat gaan de bewoners doen met deze wijk?

Peter van Buijtene
Gaan mensen het daadwerkelijk gebruiken? En gaat het dan ook leiden tot de voordelen die wij zien voor de bewoners en de gemeente? Daarin is het echt een testomgeving.

Voice-over
Op dit weiland in Helmond komt het Brainport Smart District. Waar Living Labs komen die het voortouw nemen in het ontwikkelen van een nieuwe standaard voor duurzaam wonen. Waarin duurzaamheid niet alleen staat voor een duurzame omgang met energie, maar ook voor duurzame samenlevingsvormen.

Aftiteling
Dit was een podcast van The Meridian, een online magazine dat de mogelijkheden van location intelligence verkent. Hoe locatiedata en innovatietechnologie kunnen helpen de wereld slimmer, veiliger en duurzamer te maken.

Met dank aan Elphi Nelissen en Peter van Buijtene.

‘We gaan hier 10 stappen verder’

Cathalijne Dortmans - Wethouder gemeente Helmond “In Helmond ontwikkelden we met de wijken Brandevoort en Dierdonk al eerder prachtige leefgebieden. Maar nu gaan we nog 10 stappen verder. We ontwikkelen – sámen met de toekomstige bewoners – de slimste wijk ter wereld: Brainport Smart District. Een woonomgeving met nieuwe technologieën voor digitalisering, vervoer, gezondheid, energie en circulair bouwen. Een living lab, waarin we zoeken naar nieuwe systemen, processen en diensten voor wijkontwikkeling, op een wijze die de aarde niet verder belast, vervuilt of uitput.

Een slimme wijk, maar bovenal een veilige en leefbare wijk voor iedereen. Een buurt waarin data een uiterst belangrijke rol gaan spelen, maar dan wél op een manier waarbij de veiligheid en privacy van de inwoners nooit in het geding komen. Dat is waar wij als gemeentebestuur van Helmond voor staan, en waar wij ons hard voor zullen blijven maken in de ontwikkeling van dit unieke plan.”

Nieuwste issue van
The Meridian in je inbox?